Feit is dat steeds meer MKB-ondernemers in de leeftijd komen dat de onderneming over moet gaan op een volgende generatie. Uit onderzoek van Nyenrode blijkt dat de overdracht van ondernemingen toe blijft nemen.

Dan is de waardebepaling van je onderneming wel erg belangrijk. Je wilt bij overdracht binnen familieverband niet te veel belasting afdragen toch?

Waarde binnen familieverband

Zoals de titel doet vermoeden: binnen familieverband is er geen sprake van een transactie met een willekeurige derde. Bij een willekeurige derde is de transactie per definitie namelijk altijd zakelijk.

In familieverband spelen andere factoren een rol en ligt een bevoordeling van kinderen eerder voor de hand. Dit is ook logisch. Daarom is het vaststellen van de waarde ook een ontzettend belangrijk punt.

Fiscale waardering

De wet stelt als eis dat de onderneming op basis van going concern waarde overgedragen kan worden aan de volgende generatie. Alleen als de liquidatiewaarde hoger is, dan geldt de liquidatiewaarde als uitgangspunt.

• Going concernwaarde: de waarde van de onderneming zoals deze is op moment van overdracht en zodanig wordt voortgezet.
• Liquidatiewaarde: totale waarde van alle bedrijfsmiddelen afzonderlijk.

En het vaststellen van de going concernwaarde doet de Belastingdienst in de praktijk op basis van de DCF-methode (discounted cashflow methode). Daarmee benader je namelijk de economische waarde van je onderneming.

Daarbij stel je op grond van de vrije kasstromen in je bedrijf vast wat de waarde van je onderneming is. Dit kan je pas doen nadat je een goede prognose hebt kunnen maken als basis voor de waardering.

De prijsstelling die dan tot stand komt, is vergelijkbaar met wat een willekeurige derde zou doen onder dezelfde omstandigheden.

Het probleem bij fiscale transacties is dat de tegenpartij vaak fiscaal besmet is en dus al gelijk achterdocht oproept. Bij overdracht aan je kinderen gaat de Belastingdienst ervan uit dat je een bevoordeling wilt doen. Dit hoeft niet zo te zijn, maar is wel het vertrekpunt.

Door de waardering dan zo in te steken alsof je handelt met een derde, dan laat je alvast zien dat je het serieus neemt en niet “effe” op de achterkant van het bierviltje op vrijdagavond in de kroeg hebt bepaald.

DCF methode: hoe werkt dat?

De DCF methode gaat uit van het waarderen van de toekomstige vrije kasstromen van een onderneming naar het moment van overdracht. Dit doe je door het contant maken van deze kasstromen.

Waarom is dat? Dat komt uit de gedachte van de economie dat geld een tijdsvoorkeur heeft. De voorkeur is namelijk dat je liever nu een euro hebt dan over een jaar.

Simpel voorbeeld: als ik je over een jaar een euro geef en ik verwacht daar 5% rente op, dan is die euro over een jaar nu € 0,9524 waard (= 1 / (1 + 0,05) ^1).

Reken maar uit dat als je € 0,9524 neemt en je rent dat op met 5% en 1 jaar, dan is het € 1,- waard. Dit heet contant maken.

Binnen de DCF methode doen we dezelfde rekensom, maar dan met de vrije kasstromen. En die kasstromen die bepalen we door een goede prognose te maken voor de komende jaren waarin de onderneming zo zakelijk mogelijk wordt weerspiegeld.

Waarderingsrapport

Een degelijk opgebouwd waarderingsrapport analyseert de onderneming diepgaand.

Dit betekent dat je zowel kijkt naar de externe waardebepalende factoren (wat speelt er in de markt van de onderneming, wat zijn de verwachtingen voor de komende jaren, hoe sterk of zwak is de onderneming ten opzichte van andere ondernemingen, hoe afhankelijk is de onderneming van leveranciers, afnemers etc.).

Daarnaast kijkt een waarderingsrapport goed naar de onderneming zelf en wat daar speelt. Dit samen geeft een beeld over de waarde van de onderneming waar het om draait.

De cijfermatige analyse van de onderneming gaat in op de balans, de winst- en verliesrekening en de vrije kasstromen die er voortkomen uit de onderneming. Dit samen legt de basis voor de waardering en de uiteindelijke fiscale waarde van de onderneming.

Door de juiste technieken toe te passen in de DCF methode kun je dan een disconteringsvoet bepalen die passend en geboden is bij deze onderneming.

Daarvoor bestaan, uiteraard, diverse methoden. Wijzelf zijn in het klein mkb erg gecharmeerd van de zogenaamde build-up methode.

Door een optelling van risicovrij rendement, een marktopslag, een opslag voor specifieke bedrijfsrisico’s en de opslag voor kleine ondernemingen bepaal je dan wat de disconteringsvoet moet gaan worden.

Zonder hier nu heel diep op de DCF berekening in te willen gaan, dit samenspel van waarderingsregels geeft een redelijk getrouw beeld van de waarde van de onderneming. En de Belastingdienst zal bij een goed onderbouwd waarderingsrapport de waarde over het algemeen moeten volgen is de ervaring.

Bedrijfsopvolgingsregelingen (BOR regelingen)

In de fiscaliteit hebben wij diverse regelingen waarmee je fiscaal voordelig een overdracht van je onderneming aan je kinderen kan doen.

Deze regelingen staan bol van allerlei uitzonderingen en bepalingen. De stelregel is dat alleen bedrijfsgebonden activa mee kunnen in de opvolgingsregeling. In de praktijk zullen veel adviseurs het lastig vinden daar een goed onderbouwd verhaal van te maken.

Een voorbeeld van een regeling is dat overtollige liquiditeiten niet onder de toepassing van een BOR-regeling vallen. Dit betekent dus dat je aan de slag moet met je onderbouwing van wat is nodig in de onderneming en wat is dan overtollig.

In de praktijk zijn gelden die nodig zijn ter financiering van werkkapitaal, investeringen die nodig zijn en een gezonde financiële buffer wel mogelijk om mee te nemen in de BOR-regeling.

Bij de rest zal sprake zijn van overtollig en dus geen vrijstelling van toepassing zijn bij een fiscaal vriendelijke overdracht.

Ook in dit voorbeeld van liquiditeit geldt dat een goed opgesteld en doordacht waarderingsrapport ervoor zorgt dat de Belastingdienst sneller mee moet gaan met jouw voorstel.

Multiple regels

Met enige regelmaat komt de vraag aan de orde waarom we niet de onderneming op waarde zetten met een multiple bij fiscale vraagstukken.

Dat is met voorgaande informatie makkelijk te verklaren. Een multiple heeft als uitgangspunt dat je bijvoorbeeld 5 x EBITDA neemt.

In tegenstelling tot de transactiepraktijk waar dat prima is als startpunt, is dat alleen fiscaal heel erg kort door de bocht.

Daarmee benader je wellicht de economische waarde van de onderneming, maar dat zegt nog geen donder over de prijs. En ook hier geldt dat de kwaliteit van de EBITDA van groot belang is om een goede schatting te maken van de waarde van de onderneming.

In de praktijk zal een fiscale waardering daarmee niet klaar zijn. Dit voldoet verder ook niet aan praktijk waarin we moeten handelen.

Waarde bekend en dan?

De waarde is dus geen getal dat je achteraf invult. Het is het vertrekpunt van de hele overdracht: van de prijs die je kind betaalt, van de belastingheffing die daarop volgt en het uitgangspunt bij het gesprek met de Belastingdienst zodra die vragen stelt.

Alles wat je kind minder betaalt dan de vastgestelde waarde en prijs leidt tot heffing van belasting, tenzij er een vrijstelling geldt. Dit hangt af van wat je overdraagt en hoe je dat doet.

Met een goed onderbouwd rapport sta je dus wel een stuk sterker in je schoenen. Met een bierviltje niet.

Benieuwd naar wat jouw onderneming waard is als je kinderen het overnemen? Wij kunnen deze waardering opstellen voor je. Kom langs voor een kennismaking, dan kijken we samen waar je staat. De koffie staat klaar.